{"id":36442,"date":"2014-05-22T07:00:49","date_gmt":"2014-05-21T21:00:49","guid":{"rendered":"http:\/\/www.saipantribune.com\/?p=36442"},"modified":"2014-05-22T07:00:49","modified_gmt":"2014-05-21T21:00:49","slug":"preparasion","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/preparasion\/","title":{"rendered":"Preparasion"},"content":{"rendered":"<p>I para tafan amku` ti umah\u00f1au. Ti este i presisu na kuestion soluke kau u guaha monedan familia para i mas manpresisu siha na obligasion gi inamko`mu?<\/p>\n<p>`Nai man-brabu hit (idat 30-50) i pagamiento-ta paire. Kanaha` taya` estotbot-ta sa` libianu hit kalamten. Siempre un` fattu gi atbansau na idat `nai kontodu sueddu maribaha ni da\u00f1kulu. Estague` ayu na tiempu i hu sasa\u00f1gan. Na guaha preparasion para `an ginacha` hau chata`an.<\/p>\n<p>Hu\u00f1gan man-gaige famaguon-ta. Lau siha lokue` man-gai obligasion. Hafa ya kumama hau dispues? Naho\u00f1g pinilomu salape` para este na mattiempu? Guaha para apas hospitat yan diariu na mantension-mu?<\/p>\n<p>Ti todu u fan kualifikau ayudon programan federat tat kumu Medicaid yan Medicare `sino food stamps. Estague` na grupu mas sinapet `nai ginen monedan familia todu gastun niha. Afa\u00f1ielos, che`gue fina sakrifisiu pa`gu mientras sisi\u00f1a. Hagu ha` para un` finana` gi disposision-mu mamo`lu para `an mattu ayu na chata`an.<\/p>\n<p>Dibuenamente<\/p>\n<p>Apmam tiempu ha pasensiaye tinanom\u00f1a nigas. Deste un` pot gadas ha tanom gi halom latan pitroliu. Diariu ha satpe hanom yan abunuye. Satton gi este na offisiu\u00f1a pot apmam na tiempu.<\/p>\n<p>Ha godde alamle `nos kuantos ramas pot para u dobla gi malago`\u00f1a. Dos a\u00f1os dispues bonitu linachok\u00f1a ayu na nigas. Hafa i puntu? Relasion!<\/p>\n<p>Ya\u00f1a tro\u00f1kun nigas ya maseha keke`yau esta i amku` ti mah\u00f1au malag kanton kantit pot para u fa\u00f1ule simiya\u00f1a. Ayu huli`e bonitun chaleg\u00f1a kulan mohon ha adi\u00f1ga\u00f1gane tinanom\u00f1a.<\/p>\n<p>Mafaisen dispues ni haga\u00f1a para fahan i nigas. Ha renunsiague` bumende lau hana`e i patgon ni bonitun nigas ni ha assiste ginen i koraso\u00f1a kumu regalu.<\/p>\n<p>***<\/p>\n<p>Gi katman noche un` hu\u00f1gog finatton silensiu. Sinede hau pumula` asuntomu pot para un` deskansa. Gi halom silensiu un` hu\u00f1gog mensahe ni tatnai mattu gi tala\u00f1gamu. <\/p>\n<p>Sinede hau lokue` manayuyot yan bisitasion gi man-mofo`na. Pas yan katma este na patte gi ha`anita. Mas libianu karera-ta estake man-deskansa hit. Na`en \u00f1aihon todu regalumu sa` ni unu iyomu.<\/p>\n<p>Man-\u00f1ahlala\u00f1g<\/p>\n<p>Kinententu: Este na kondision taigue gi hafa malago`ta soluke satisfechu hit yan ta aksepta hafa guinaha-ta. Kulan sumulu` tasi: Bali\u00f1a i un` kachu` ni gaige gi halom bote ke miyon gi sanhiyu\u00f1g. <\/p>\n<p>***<\/p>\n<p>Mattu i mediku man-riseta `nai ha finaisen i mala\u00f1gu (kada ha pacha patte gi estomagu\u00f1a) \u201cDoes this hurt?\u201d\u2014kau puti este? Ti malagu` man-oppe. Finaisen ni intetprete haf` na ti ha o`oppe i mediku pot puti\u00f1a. \u201cKe ya hafa na ti ileg\u00f1a pain?\u201d Aike, sa` gai chinacha` finu` E\u00f1glis! <\/p>\n<p>***<\/p>\n<p>Tumalag halom un` sindalun Navy gi un` tenda antes. Ha faisen i dos tenderan natibu kuantu bali\u00f1a i sintiron ni makakana` gi un` banda. Uma`atan i dos sa` ni unu tumu\u00f1gu` hafa sinturon gi finu` E\u00f1glis. Ha atotgague` i unu, \u201cOh, dis sitiurion?\u201d Diberas! Atotgante! <\/p>\n<p>***<\/p>\n<p>Sige i dos pitbetsu umasablasus finu` Chamorro pot para uma-establese haye profitariu i paire. `Nai sige masarigate` i unu, ha birague ya mamaisen, \u201cOK, haf` achagamu tumates?\u201d Esta pa`gu man-adisgustau sa` taya` kabales na ineppe. <\/p>\n<p>***<\/p>\n<p>Man-hame man-maneska yan dos primuhu ni ginen umadisgustu un` tiempu. `Nai matacho\u00f1g dispues hu faisen i unu haf` na mana` pagamientugue`. <\/p>\n<p>Ileg\u00f1a, \u201cAhe`, lalalu` si prim pot ti buntunes chininahu\u201d. Todu i man-estaba humu\u00f1gog pot \u201cbuntunes\u201d (batunes). Ai na chaleg `nai hu lalatdde i man-domu na mu\u00f1ga matrukus i primun mame pot tiha \u201cbuntunes\u201d chinina\u00f1a. <\/p>\n<p>***<\/p>\n<p>Sige amiguhu Magoo ha esplikaye-yu` pot haf` sensian integredat. Duru lokue` bisbis guafen sekos\u00f1a pot man-dakun membron lehislatura. Hu apagat na mu\u00f1ga mana` oppan pot dinage `nai ti seguru-gue` na faktu i hasasa\u00f1gan. Ileg\u00f1a, \u201cBradda, tell da true!\u201d Tihu oppe sa` hinalulula-yu`. Tatnai sisida uma-ekstende aguaguat\u00f1a. <\/p>\n<p>***<\/p>\n<p>Ma\u00f1gge` un` sindalu-ta ginen Halima\u00f1ia katta para si nana\u00f1a. Ti si\u00f1a ha danche trumanslada \u201cDear Mom\u201d. Uttimo\u00f1a ha pega papa` \u201cBinadu Na\u00f1g\u201d. Pa`gu `nai fotmat man-kelaguen hit! <\/p>\n<p>***<\/p>\n<p>Mafaisen un` infetmera para u translada \u201cMental Ward\u201d. Ha tuge`, \u201cSagan La\u00f1ga`\u201d. Ai, po`lu mohon maseha hafa na palabra gi hilu` dobladan pinasensia. <\/p>\n<p>***<\/p>\n<p>Mana` kanta unu na mala\u00f1gu `nai mabesita un` gobietnu gi alacha. Ha saulag \u201cJingle Bells\u201d. `Nai mattu gi \u201cOh what fun\u201d hana` halom \u201ca Lexus ride\u201d. Man-atan i gobietnu ya ha faisen un` tautau\u00f1a kau guiya fumana`gue i mala\u00f1gu pot seda\u00f1a Lexus. Dios mihu na grasia! <\/p>\n<p>***<\/p>\n<p>Masoda` un` biha ni dos bulacheru gi seputtura sige tuma\u00f1ges. Mafaisen haf` guaha, ileg\u00f1a, \u201cMananayuyot-yu` sa` deste finataihu ni unuyu` humassu\u201d. Dios mihu! <\/p>\n<p>***<\/p>\n<p>Man-apagat si Magoo na mientras brarabu i tautau, u fan usune manayuyot para sia\u00f1kassu soplu gi tinayuyot familia. Ai, kasse ni tiempon eleksion taisuette i namase` na animas. <\/p>\n<p>***<\/p>\n<p>Dispues hana` guaha si Magoo konfirensia gi halom simenteyu. Sige bumanidosu na man-mauleg na kombiti sa` man-tai atburotu ya ni unu gai kuestion. Naturatmiente sa` todu man-gaige gi papa` odda`. Dios mihu Magoo! Pindehote! <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>I para tafan amku` ti umah\u00f1au. Ti este i presisu na kuestion soluke kau u&#8230;<\/p>\n","protected":false},"author":7,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[6],"tags":[42],"class_list":["post-36442","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-opinion","tag-food"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/36442","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/7"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=36442"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/36442\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=36442"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=36442"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=36442"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}