{"id":38291,"date":"2014-06-10T04:00:23","date_gmt":"2014-06-09T18:00:23","guid":{"rendered":"http:\/\/www.saipantribune.com\/?p=38291"},"modified":"2014-06-10T04:00:23","modified_gmt":"2014-06-09T18:00:23","slug":"gi-halom-teug-pinadese","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/gi-halom-teug-pinadese\/","title":{"rendered":"Gi halom te`ug pinadese"},"content":{"rendered":"<p>Sige difirientes galun kabayerun politika man-ana`sikat palabra haye lumu\u00f1u` linala` publiku gi halom mutu\u00f1g na fache` sisonyan linala` miserapble.<\/p>\n<p>Lamegai ma\u00f1aunau gi yinalaka` harinan sapet kontra i publiku pa`gu. Esta sigeyu` chumaleg tuyan sa` ni unu malagu umatmite haf` da\u00f1osu bida\u00f1a.<\/p>\n<p>Ai na che`chu` chanseru para uma-malefan \u00f1aihon na gai intellihente i publiku ya ha sen tu\u00f1gu` haf` asunto\u00f1a.<\/p>\n<p>Guiya este na ma\u00f1a i mefnu` sinparat mientras sige ta`lu machalegua` otru munton dinage. Dalai` `ste! Man-namase` na kabayerus sa` ni siha ti matu\u00f1gu` man-esgin manu siha na potta. Pot ihemplo atan i sigiente siha:<\/p>\n<p>Ti ma-apase dibin gobietnu guatu gi progrman man-ritirau estake kosus (broke). Lau sige ta`lu masa\u00f1gan na para uma-aregla. Na ti esta ha` inna` broke? Deste \u00f1gai`an na guaha nina` si\u00f1an miyu munala`la` i matai? <\/p>\n<p>***<\/p>\n<p>Maseha manu ta atan, tat depattamentu yan ahensian gobietnu ti mamatmos` gi halom milag dibi. Mana` ayau i CHC tres miyon lau mali\u00f1gun halom gi apas dibi ya trabiha ti todu kinubre nu ayu na inayau fondu. Sige pa`gu ma-e\u00f1gulu` taimanu mapatten tiau i sumen dididi` na monedan iya Marianas.<\/p>\n<p>Gigon guaha disposision ya ti naho\u00f1g mapatte\u00f1a tat kumu CHC yan PSS, gupot kulan fanda\u00f1gu para u huyu\u00f1g sa` masakrifisia i man-mala\u00f1gu yan famaguon eskuela.<\/p>\n<p>Dalai ya gi halom mas ke 50 na offisiat publiku taya` mauleg yan sanu na hinassu gi disposision kumakadidi\u00f1g na fondun publiku? Sen ti mapot i asuntu lau hombre tiempon eleksion ya ni unu kabales niyog\u00f1a gi usun disposision minauleg i linahyan. Siha ha` yan i politikan niha mofo`na ke interes i publiku. Dios mihu! <\/p>\n<p><strong>Diskuidon ginen halom<\/strong><\/p>\n<p>`Nos kuantos biyon pesus nina`en federat para Marianas deste 1978. Hu komprende usun este na salape` gi preparasion para tafan si\u00f1a manachu gi dos ade\u00f1gta gi bandan ekonomia.<\/p>\n<p>Gi mediu ochenta na sakan machuchuda kahan Marianas salape`. Dispues ni un` sentimos guaha piot sa` mas menos kontribusion tax. Masusede este deste hinanau fakterian magagu ni kumilili` huyu\u00f1g otru siha bisnis guine.<\/p>\n<p>Mampos da\u00f1kulu mali\u00f1guta kontribusion bisnis deste ayu na tiempu. Maseha guaha dididi` fina` adelantun \u00f1amu, mampos chagu` i nesessidat kontra i sumen dididi` na moneda. Ai, kontodu offisiat publiku man-gaige gi filan publiku kadu` guiya lokue` mana` kahaga` lau pot diskuidun niha. <\/p>\n<p><strong>Bien felis Mayor Flores<\/strong><\/p>\n<p>Na`triste hinanau Mayot Donald Flores pa`gu na semana. Grasiosu, magof yan animosu man-ayuda gi tautau\u00f1a. Tatnai fatta i ma\u00f1ge` chaleg\u00f1a gi halom konbetsasion. Hu tu\u00f1gu` si mayot deste tiempon mame gi Lali Fo`. Mauleg na amiguhu ya sumen agradesiyon na tautau. <\/p>\n<p>Hu tu\u00f1gu` si nana\u00f1a Auntie Margaret yan ma\u00f1elu\u00f1a siha. Si Don yan defuntu che`lu\u00f1a Ju\u00f1a i apayon-hu. Adios primu, si Yuus Ma`ase` nu todu. I tinayuyot mame u gaige gi familiamu na semana. Si Yuus Ma`ase` yan bien biahe!<\/p>\n<p><strong>Namase` I Prohimu<\/strong><\/p>\n<p>`Nai masoda` sin dinida na guiya pumunu` i defunta prohima Ms. Romero masentensia esta`i finatai\u00f1a gi presu si Joey Crisostimo. Mampos te`ug i sentiment piot ya patgonmu `sino che`lumu i mapunu`. I impetu chumaba` sensian kilisyanu yan inasi`I guihe na momentu.<\/p>\n<p>Halom yan huyu\u00f1g asuntu siha man-mafattu `nai hu konsidedera haf` i prohimu Joey na mamunu` sin he\u00f1iun mina`a\u00f1au `sino konsensian kilisyanu.<\/p>\n<p>Kau i amot binenu umafekta titanos\u00f1a? Manu gi titanos dinisaffekta `nai sumuha konsensian respetu gi linala` otru tautau? Guaha riniseta gi prohimu gi este na banda? `An hu\u00f1gan, haf` na ayudu guaha para guiya? Na`mase` piot ya niguiya tiha komprende haf` masusede.<\/p>\n<p>Malagoyu` kumonbetsiasune i prohimu pot para bai` kesoda` fina` ma\u00f1a\u00f1a gi konsensia\u00f1a pot para bai` esgaihon halom gi safu na puetton sinetsut kumu kilisyanu. Na`mase` masotta namaisa sin appottunidat lumipa haf` gaige gi konsensia\u00f1a. Un dia bai bisita maseha pot che`chu` kilisyanu. <\/p>\n<p>***<\/p>\n<p>Guaha kampu gi alacha ta estira hila`ta sumogne otru `an guaha seriosu na problema guine. Pa`gu na biahe man-dimalas hit sa` ni unu gi hagas eskusu gaige gi halom kostat. Man-hanau lokue` man-bakasion ya ni unu tumu\u00f1gu` \u00f1gai`an siha mage.<\/p>\n<p>Esta ta tatantan kestat-ta para ta li`e kau guaha u podu\u00f1g huyu\u00f1g. Seru! Kontodu i kestat esta matiteg yan yayas lokue` matotbus ni hagas `an eskusu. Man-hanau lokue man-bakasion ya ni unu para u birague`. Dios tiampare `an todu `ste na finatane`. <\/p>\n<p>***<\/p>\n<p>Pinilo-ta na man-faye hit lau hita mismu fumaila` maisa chatfinayi-ta gi megai na asuntu. Pot ihemplo, haf` na para u guaha dos muchacha gi un` familia lau man-risisibe ayudon food stamps? Na ti este na ayudun federat para ti muna` si\u00f1a yan na`mase`? Ya para un` gai muchacha? Dididi` ti umaya kuestas\u00f1a este na diskuidu. Dios mihu!<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Sige difirientes galun kabayerun politika man-ana`sikat palabra haye lumu\u00f1u` linala` publiku gi halom mutu\u00f1g na&#8230;<\/p>\n","protected":false},"author":7,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[6],"tags":[91,42,942,40],"class_list":["post-38291","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-opinion","tag-chc","tag-food","tag-mayor-flores","tag-pss"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/38291","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/7"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=38291"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/38291\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=38291"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=38291"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=38291"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}