{"id":39248,"date":"2014-06-19T04:00:41","date_gmt":"2014-06-18T18:00:41","guid":{"rendered":"http:\/\/www.saipantribune.com\/?p=39248"},"modified":"2014-06-19T04:00:41","modified_gmt":"2014-06-18T18:00:41","slug":"abarambau-tanu","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/abarambau-tanu\/","title":{"rendered":"Abarambau I Tanu`!"},"content":{"rendered":"<p>Esta ta diskute pot burukan i tanu`. Pa`gu mauleg ta akanteha kau magahet na abarambau. Sige hu ye\u00f1gyo\u00f1g haguhan rason para bai` tamtam kau magahet i man-sa\u00f1gan. Atan ya un` repara i sigiente siha na asuntun linahyan:<\/p>\n<p>25 pot sientu ma-utut sueddon man-ritirau. Mas ha` gi dimalas ke Christmas!<\/p>\n<p>Insurance hinemlu: Pipinu` lau ni unu gi hegsu` I Deni tumugtugag!<\/p>\n<p>Kahulu apas kandet: Hita appenas apas, para siha tiempon Christmas.<\/p>\n<p>Kahulu` gaston ne\u00f1kanu`, ti masesiente sa` man-masuesueddu $90,000 gi sakan.<\/p>\n<p>Todu gastu kahulu, i sueddu man-masimientu gi fache` tropan \u201cDo-Nothing!\u201d<\/p>\n<p>Kanaha` ta pupunu` hit man-fundraising para mala\u00f1guta. Mana`e NMDs $100-mit pesus para usun niha.<\/p>\n<p>Tita lala\u00f1gag apas hospitat yan amot. Sige ha` ma\u00f1garera kulan mohon gaige gi hilu` aire offisinan niha. Man-ma`a\u00f1au man-machochu` gi fitme na pisun tanu`.<\/p>\n<p>Guaha mohon esperansa yan kampu para fitme na adelantun linahyan ginen i man-sabiun I Deni`?<\/p>\n<p>Esta i tautau ti man-kakadidi\u00f1g pot chinatsaga na mababatsala manu i chechetun gi tatautau niha. Kumu offisiat publiku hau, mu\u00f1ga mafa` ignorante hau sa` isaumu yan pot diskuidumu na taiguine na sapet guaha gi tautau siha. Haf` otru gueku na promesa para in lapbla i publiku na biahe?<\/p>\n<p><strong>Haf` Tinatemu?<\/strong><br \/>\nO`sun-yu` `sta lehislaturan Sears Roebuck yan JC Penny ni yumute` asunto-ta ni publiku gi un` banda kulan lamug na matai galagu. I mas fotte na defektu i taya` satton na kinemprende gi asuntu linahyan siha. Kulan ha`anen feria diariu para siha.<\/p>\n<p>`An un` yotte pot probleman ekonomia siha lokue` ma\u00f1gonfotme. Lau siha man-gaige gi siya pa`gu. Yangin deste primet sakudida masge i asuntu ke ya haf` bidadamu guennau na kuetpu? <\/p>\n<p>Kau naho\u00f1g hinimidde giya hagu ya un`nana`lu i siyan mame kosake si\u00f1a bai`n entrega gi otru ni kumomprende sustansian representasion gi dichu asuntun linahyan?<\/p>\n<p>In` ti\u00f1gu kabales na kada sakan na diskuidu ginen hamyu, tres a\u00f1os tatte `nai in` pega ha`anen i publiku. Esta ti manlistu ham para este na diskuidu. No Mas!<\/p>\n<p><strong>Bachet yan ta\u00f1ga<\/strong><br \/>\nSige hu akanteha manu `nai gaige defektu gi mafata\u00f1gayesiha na  asuntun linahyan. Esta hu guadog haf` edukasion niha, ekspirensia yan otru siha presisu na asuntu. Ti hu komprende manu `nai sessu man-masge` na taiguine na diskuidu guaha.<\/p>\n<p>Bes enkuandu hu repara na dispues de kotbatan Sears Roebuck, hokog mames sa` memegai\u00f1a ti tumu\u00f1gu` haf` nesessidat yan inigu\u00f1g i publiku. `An un` lapbla seriosu na kuestion kadu` man-e`eku\u00f1gog ya sige ma-espiha rason para u madi\u00f1gu i lugat.<\/p>\n<p>Mampos triste na karera i mafata\u00f1gaye haf` sessu sumasapet megai gi tautau-ta. Lau haye u fan hahassu publiku piot ya makalelu yan mampos maf\u00f1ot i kotbatan Sears Roebuck?<\/p>\n<p><strong>Linau gaston hinemlu`<\/strong><br \/>\n`Nai kahulu` gastun hinemlu` deste health insurance, apas hospitat (deductible) yan amot, ha lachai muna` fan galileg todu familia guine.<\/p>\n<p>Ti komprendiyun haf` na ni unu mamaisen gi federat para umalagnos Marianas ginen este na proframa. Lau gaige este na finatsu mas gi timatu\u00f1gu haf` gaige guihe na pakete. Dispues ti mataitai sa` dididi` mangai problema tinaitai finu` E\u00f1glis.<\/p>\n<p>Rason kasse na ti makomprende i aminasu gi tautau sa` man-masuesuetdu $90 mit pesus gi sakan. Lau na ti destrosiu yan sumen sa`pet este na lai federat?<\/p>\n<p>Kontodu Kilili` mamatkilu kasse pot dos rasan: 1). Ti sumaunau membron Congresson Amerika gi kobransa `sino programa. 2). Tiha tu\u00f1gu` na mampos na destrosiu este na gastu gi monedan familia siha guine. Haf` na taiguine na diskuidu guaha?<\/p>\n<p>Megai lumagnos siha ginen inapasen niniha health insurance` sa` linachai i tetehnan gi sueddu. I ti man kualifikau Medicaid siempre siha u inapase gaston setbisiun mediku yan hospitat.<\/p>\n<p>Man-na`mase` i man-pinalo`pu` nu este na estau sa` ti umafalague hospitat estake man-sen mala\u00f1gu. Mas mala\u00f1gu i natibu ginen da\u00f1osun Obamacare. Buenas! Guaha tautau gi gima? <\/p>\n<p>I ma\u00f1an no-sia\u00f1kassu ti halom offisiat publiku i mas tailaye sa` mayute` asuntun tautau-ta gi un` banda para siha u espihan maisa siha. Ke lau ti man-hula` hau umaksepta asuntun linahyan? Kau linachai fuetsan man-hassu ni latigasun casino? Hombre casino nina` kilulog hau. Kuandu menos ya laseriosu na asuntu. Fan gai mamahlau! <\/p>\n<p>Komprendiyun na este i kabayeron politika taya` mamahlau\u00f1a. Achogha` tiha tu\u00f1gu ha atrebigue` pot ignorante\u00f1a gi asuntu. Piot ya hababa sekos\u00f1a ya todu lache. Finu` i kuentos mauleg\u00f1a mamatkilu ya u sige dumibina haf` tini\u00f1go`mu ke un lapbla hau ya un` funas todu dinida. Sensian hinimidde yan pinasensia baston tomtum! <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Esta ta diskute pot burukan i tanu`. Pa`gu mauleg ta akanteha kau magahet na abarambau&#8230;.<\/p>\n","protected":false},"author":7,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[6],"tags":[256,55,917],"class_list":["post-39248","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-opinion","tag-casino","tag-health-2","tag-nmds"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/39248","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/7"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=39248"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/39248\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=39248"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=39248"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=39248"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}