{"id":41117,"date":"2014-07-10T04:00:41","date_gmt":"2014-07-09T18:00:41","guid":{"rendered":"http:\/\/www.saipantribune.com\/?p=41117"},"modified":"2014-07-10T04:00:41","modified_gmt":"2014-07-09T18:00:41","slug":"riku-na-gualu-natibu","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/riku-na-gualu-natibu\/","title":{"rendered":"Riku na gualu` natibu"},"content":{"rendered":"<p>Megai gi familia-ta bumira siha tatte gi gualu` gi hiniyu\u00f1g i Navy guine gi 1961. Taya` otru offisiu `nai mana` fan para gi che`chu` niha. I gualu` yan peskan tasi solu remediu.<\/p>\n<p>Bastara ke payun luma`la`, ensegidas ha tanum haf` chadeg na agu`un haya para mantension familia kontodu pinegsai. Deste choda, sune, kamute, dagu, nika, yan gulusina sinparant man-matanum. Dispues mafalague kanton tasi man-chenchulu `sino talaya. <\/p>\n<p>`An pue\u00f1ge man-peskan fisga `nai makone buyada na guihan sanhalom ni man-lada\u00f1kulu. Guaha lokue` man-peskan halom tanu` man-e-ayuyu `sino binadu, manog hatsadu yan babue. Brabu kalamten i patriakan familia gi satbasion familia\u00f1a gi bandan mantension.<\/p>\n<p>Maseha man-hinegse didog na chinatsaga, ti mafnas i sensian ayudu gi entalu` familia siha. Mas oppan este na sensia gi halom tautau-ta. I modetnu na modun linala`ta adumididi` fumunas este na linala`ta pa`gu. Enfin, trabiha ta`lu memetgot ha` sensian familia yan ina`ayuda gi entalu` todu.<\/p>\n<p>Tai malefaghu ni asun kusinan lanchu `nai o`oppan ma\u00f1ge` na tininun katne yan guihan. Popble i tanu` lau riku mantension naturat i natibu. Metgot i pegsi` ina`ayuda gi entalu` tautau-ta.  Estague` sustansian yan sumusteteni i tautau Marianas esta pa`gu na tiempu!<\/p>\n<p><strong>Fitme na kuttura<\/strong><br \/>\n`Nai hu bisita iya Palau un` tiempu, sumen gatbu na tanu` gi todu guinaha\u00f1a. Deste plasan batkon aire esta i primet siuda (Koror) ma`lag na betde enteru i oriya siha. Inadotna ni gatbun tasi gi kantun tanu`. Abundansia guinahan mantension i tautau siha.<\/p>\n<p>Huli`e mauleg na kustumbren peskan guihan halom rubentason. Ayu ha` makone para usun familia guihe na ha`ane. Mapatte haye na atu\u00f1go` gaige dispues i pumalu machule` para i gima`. Guaha ha` lokue` `nos kuantos metkao guihan. Lau rektu na areglu guaha gi disposision minan tasi\u00f1a piot guihan<\/p>\n<p>Gi oriyan guma gi enteru isla puru tinanom choda, mendioka, sune, kamute yan gulusina. Estague patte gi mantension familia gi enteru i sakan. Tatnai man-fatta nu este siha na agu`un. Kustumbren tanu`. Estague` sumoyoyu` mananom choda gi oriyan gima`hu. Siempre u tatatte mendioka, sune yan kamute gi manu `nai mauleg i edda` gi oriya. <\/p>\n<p>Esta dos biahe hu ho\u00f1ggu` chodan galayan yan manila. I tinegcha` ma\u00f1ga sessu finatoigue lalu` fruta ya mofo`na dinestrosia antes de u to`a. Na`e animu maseha dididi` para usumu.<\/p>\n<p><strong>Deste \u2018value\u2019 esta \u2018dialu\u2019<\/strong><br \/>\nHu e`eku\u00f1gog un` sabiu sige pumalapa pot \u201cland value\u201d\u2014balin tanu\u2014ayu na ha sappopotta matulaikan attikulu dose. Ha danche i asuntu pot balin tanu` lau gueku kumu katsu gi majustifikan tinilaika. Ti rason este na eskusu!<\/p>\n<p>Dispues, ha sa\u00f1ganeyu` i amiguhu Muron na i mismu tautau ni fumafama \u201cbalin tanu\u201d fuma`um halom kuchinun ade\u00f1g\u00f1a gi sikos\u00f1a. Era, mamahan tanu` ni  balin $30-mit lau pot emerensiha na nesessidat, $5-mit ha` tinasa ni due\u00f1u.<\/p>\n<p>Anog na mali\u00f1gu gi santatte i \u201cvalue\u201d ni tinebus huyu\u00f1g ni \u201cdialu\u201d gi este na estrakada. Ai, ke lau ma\u00f1gge` i suspichosu na esplikasion pot balin tanu`? Gai konsensia i plumacha`e i mismu ha fafama na asuntun linahyan? Dalai `ste!<\/p>\n<p>Pot fabot, fanachu` gi hilu` integredat yan sensian espirituat sa ni \u00f1gai`na `nai in` fan lache. Dispues, un` tantan hau gi uttimun ha`ane gasgas konsensiamu. Paire na si\u00f1iente gi minachom atdau. Dumeskansa hau pas gi halom katman konsensiamu!<\/p>\n<p><strong>Man-\u00f1ahlala\u00f1g<\/strong><br \/>\nEstaba un` lahen mame gi oriya gai kinamten, era atotgante yan pitbetsu. Mamaisen haye numesessita siboyas golai. Ha insiste na uma`apase ensegidas esta i dispues i produktu. Ni unu umatrebigue` pot todu tumu\u00f1gu` na si tata\u00f1a i guagualu` ti si pindehote! <\/p>\n<p>Sessu antes huli`e si biahu man-utut eskobiya ya ha bale halom guma`. Sumen gasgas yan lamlam i satgen i sala. Kasse, gai la\u00f1a i hagun ayu na tinanom na nina` lamlam i satge. Eskoban antigu ni todu umu`usa gi mabalen halom guma` antes na tiempu. <\/p>\n<p>I gima` antigu na ma\u00f1aina-ta tatkilu`. I fina` satge ma-usa entre kusina yan fanlihe\u00f1g pinegsai. I tampen atuf tinifog hagun niyog yan sakaten sisonyan. Fresku na guma` lau ti guiyaya figu` gi halom mattirun fotte na pagyu. Pa`gu puru padet ni kulan hotnu dispues de `las dies gi ega`an. Dios mihu! <\/p>\n<p>Antes, taya` `nai ma-eskohe haf` na trahe para ta usa. Man-praktiku i ma\u00f1aina chumoneg na `an gasgas, pues usa ya un` sige para eskuela `sino doktrina.<\/p>\n<p>Pa`gu, debi u parehu kulot deste sanhilu`n todu papa`. Ai ya in` chage yori` mame antes ni papagpag `an magtus i pinegan chubu` gi sanmena. Lau ti na`mamahlau sa` ha konfifitma na patgon popble hau. Taya` riku gi entre hame guihe na tiempu ayu na manbrabu ham gi halom mattirun pinepble yan hamagtus yori`. <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Megai gi familia-ta bumira siha tatte gi gualu` gi hiniyu\u00f1g i Navy guine gi 1961&#8230;.<\/p>\n","protected":false},"author":7,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[6],"tags":[319,499],"class_list":["post-41117","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-opinion","tag-palau","tag-usa-2"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/41117","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/7"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=41117"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/41117\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=41117"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=41117"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=41117"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}