{"id":43807,"date":"2014-07-31T04:00:17","date_gmt":"2014-07-30T18:00:17","guid":{"rendered":"http:\/\/www.saipantribune.com\/?p=43807"},"modified":"2014-07-31T04:00:17","modified_gmt":"2014-07-30T18:00:17","slug":"tinilaikan-kabayero","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/tinilaikan-kabayero\/","title":{"rendered":"Tinilaikan Kabayero"},"content":{"rendered":"<p>Gi talulu` `nai sumen chafleg i ekonomia, man-ma-apprueba lai pot gayera yan kinentran matala` saramata\u2019 famalao`an giya Garapan. Lau na ti oppan na i ekonomia i dichu problema-ta? Pues haf` taimanu na taiguine na nina`tatah na modun lehislasion ni mofo`na ke linala` i tautau?<\/p>\n<p>Machoneg casino dispues ma\u00f1eha ya man-esalau na debi u guaha inadahe sa` da\u00f1kulu na aminasu i maguiguige na fasilidat kontra usun hanom gi mas man-hihot siha na so\u00f1gso\u00f1g. Na ti mayot patte este na konsiderasion antes mohon de in` apprueba casino? <\/p>\n<p>Mampos inipos appenas sensian menhalom. Ya para este ta`lu na tropa para ta entrega ni linala`ta? Gi uttimu besis siempre i casino na industria u enemigon i tautau gigon hasan hanom gi se\u00f1gso\u00f1g siha gi latkatan.<\/p>\n<p>Lastima sa` ha pega i Saina ilu-ta gi hilu` apaga`ta ya hana` talag me`na. Dispues ha na`ye kabesa para usun man-hassu. Hana ginachu\u00f1ge atadog, tala\u00f1ga yan pachot para usun antau na kabayero. Lau ni unu gumai setbi gi `nai ma-apprueba lehislasion casino. Dispues sige man-e`salau \u201cFana`an hu tatke`yu`!\u201d A`Saina!<\/p>\n<p><strong>Silensiu na milag sadog<\/strong><br \/>\nSige umafulu`yu` yan inkabukau na hinasoghu estake mattuyu` guatu gi fina` sadog ni mimilalag silensiu gi hilu` kulot apu na achu. Gaige gi halom leh\u00f1gun na tinatampe man-da\u00f1kulon tro\u00f1ku gi santatte. Sumen nama`aggem i pa\u00f1gpa\u00f1g hanom ni sinigunduduye ni suaben ma\u00f1glu.<\/p>\n<p>I milag sadog gai leksion ni didog: Ayu na hinanau\u00f1a ti u na`lu tatte sa` siempre u soda` lugat\u00f1a gi fondun tasi. Parehu yan hita mismu `nai tita chule` pronto i appottunidat para ta adelanta hit. Mali\u00f1gu!<\/p>\n<p>I katen pajaru kulan bos gi chagu` ni numana`e hit abisu para ta adahe pinekatta gi oriyan milag. Gaige i cha`guan kulan guafag para fan deskansota. I fina` leh\u00f1gun hana` fresko oriya-ta mientras tantos. Man-gaige hit gi tanu` nana-ta naturat `nai libianu ta petsige haf` otru planu-ta.<\/p>\n<p>Bonitu i oriyan este na lugat ni numana`e-yu` sentimentun katma yan pas. Yangin estague` i kanton la\u00f1get, pues yahu ha` lumasaga pot man\u00f1ge yan felis si\u00f1ienteghu. Lau gaige obligasion-hu gi un` banda na ume`esalau. Dios tiampare!<\/p>\n<p><strong>Bisnis iya Marianas<\/strong><br \/>\nDeste ke echu-yu` tautau, hu hassu matratan komunidat bisnis kulan mohon tailaye yan saki na patgon bastatdu. Mas tana` tatkilu` offisiun gobietnu `nai ta umpa\u00f1g otru lache na hinassu: gaston operasion gobietnu mafattu gi hechuran podu\u00f1g fondu ginen i la\u00f1get. Esta pa`gu ti hu sosoda` ma\u00f1gge ennau na la\u00f1get.<\/p>\n<p>Man-malefa hit na ginen kalaguag-ta muna` kalalamten operasion gobietnu layeye ginen i kontribusion tax siha ginen bandan bisnis. Sin este na pisu, ni unu na empleau umasueddu `nai taya` moneda gi kaha. Poresu na sumen impottante na ta komprende i sustansian kontribusion bisnis gi kinalamte-ta gi operasion gobietnu.<\/p>\n<p>Dispues, atan sa` ti offisiun gobietnu mama` ganansia soluke para man-gasta. Ya todu ha` tumu\u00f1gu` na guaha gi gaston kontribusionta man-lache na disposision. Sumen presisu lokue` na gi todu ta petsige ta impe\u00f1a gi man-ma`gasta kabales na esplikasion gi todu gastun fondun publiku ni mafattu ginen kalaguag-ta.<\/p>\n<p><strong>Edukau na tropa<\/strong><br \/>\nI kualidat linala`ta mau`udai gi kualidat areglo-ta. I tatatte mau`udai gi kualidat representante-ta ni ta bobota kada dos a\u00f1os. Este na sistema sumede i publiku mamatinas tinilaika gi man-fatsu siha na representante.<\/p>\n<p>I rason na hu fafama edukasion kolehu para mona sa` i ma-eduka kolehu ya ha gana eskuela\u00f1a un` da\u00f1kulu na indikasion na antau gi estudiu\u00f1a ya libianu ma\u00f1gomprende gi man-sustansiau siha na asuntun publiku. Estague` `nai gaige i difirensia kontra ti sen a\u00f1goghuyon na edukasion high school piot ya ni manaitai sumen fatsu.<\/p>\n<p>Ahe` ti guahu in` didibi nu este na asuntu soluke hamyu mismu. Malago hau antau na kinalamten para mona, pues fan ayeg man-edukau na tropa ni gumana eskuelan niha kolehu. Estague` na pisu `nai si\u00f1a adumididi` ta aregla ha`anen famaguon-ta ginen man-sustansiau yan maplanuye na areglu siha. Pot siha na sumen presisu dinanche na disision ginen hita ni ma\u00f1aina.<\/p>\n<p><strong>Amigu Magoo<\/strong><br \/>\nHa kachetgue` amiguhu bihun hanyibo\u00f1g, franela yan tihu\u00f1g peskadot. Sige hana` kilulog i talayan tiau kulan mohon hagas lagse na fafayi\u00f1a. Lau tapbla ham na dos sa` ni unu tumu\u00f1gu gugo`te\u00f1a i talaya antes de un` dagau halom gi tasi. Sige ha banidosuye-yu` taimanu para dagau\u00f1a.<\/p>\n<p>Hu faisen kau ma\u00f1ule`gue` esta lisensian talaya. `Nai ileg\u00f1a \u201cahe\u2019, ileghu magpu` i nobena sa` siempre in`fa` tasi i fina plaset gi oriyan lancho\u00f1a.<\/p>\n<p>Hu so\u00f1ge chipahu sa` esta o`sun titanoshu madage. Guiya lokue` dumeskansa sa` yayas mandage. `Nai hu kaikaiyu` para bai` hanau huna`e agradesimientu ni patteghu tiau. Era, ha repara na in` keni` pachot i tiau ni gaige numana\u00f1gu gi halom tasi. Dios mihu na che`chu` muron! <\/p>\n<p>***<\/p>\n<p>Humanau ham dispues para Laulau pot para bai`n atan kau haf` mohon i chansa manampe tiau `sino faya. Ti mauleg sineda` mame kulan mohon antigosu tini\u00f1gu` mame pot klima yan kinalamten guiha. Sumugu` ham gi metkau guihan. Mamahan ham kelaguen mame laggua. Ileghu, \u201cEstegue` seguru sa` esta gaige gi halom karetahu\u201d. Sige chumaleg ni manadan espantu deste oga`an ya ni unu gi entre hame peskadot! Dios mihu!<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Gi talulu` `nai sumen chafleg i ekonomia, man-ma-apprueba lai pot gayera yan kinentran matala` saramata\u2019&#8230;<\/p>\n","protected":false},"author":7,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[6],"tags":[256],"class_list":["post-43807","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-opinion","tag-casino"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/43807","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/7"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=43807"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/43807\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=43807"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=43807"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=43807"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}