{"id":45128,"date":"1999-01-12T00:00:00","date_gmt":"1999-01-12T00:00:00","guid":{"rendered":"http:\/\/9422b645-1dfb-11e4-aedf-250bc8c9958e"},"modified":"1999-01-12T00:00:00","modified_gmt":"1999-01-12T00:00:00","slug":"9422b656-1dfb-11e4-aedf-250bc8c9958e","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/9422b656-1dfb-11e4-aedf-250bc8c9958e\/","title":{"rendered":"Baba\u00f1a na sakan ke mapos"},"content":{"rendered":"<p>Ti lache na i anine\u00f1g i mapos na sakan gaige ha` gi tatetta na sige ha fa\u00f1ague hit.  Didog siha na problema, espesiatmente gi pinedo\u00f1g ekonomia.  Mas siempre este na patte u basnag na sakan.<\/p>\n<p>Ni uno si\u00f1a ta sogne sa` ginen hiyo\u00f1g este.  Sige pago i manma`gasta ha estudiaye hafa mauleg si\u00f1a tachogue pot para ta ataha i didog na minasapet ginen este na sagon ekonomia.<\/p>\n<p>Lamayot patte gi sinestenen industrian turista gaige gi kinalamten ekonomian Japon.  Mampos dispasio i konsiderasion asunto pot para u aregla halom gima`\u00f1a sa` mamatmos lokue` i halom politikan niha.<\/p>\n<p>Taimano i hu sa\u00f1gan gi lataftaf:  I probleman Japon ti pot salape` soluke ginacha` potput na geran politika todo asunto ni debi umapasa pot para u tutuhon satbasion i manbibisnis, deste da\u00f1kulo, mediano yan mandikiki` siha na kompania.<\/p>\n<p>Da\u00f1kulo na chinatsaga ta fafana` sa` hombre i mismo mandisiente siha na kompanian Japon guine, klaro na finiho` siha pot maribahan bisnis gi bandan industrian turista.  Mas siempre menos bisita ya gi mismo tiempo, mas lokue` kontribusion tax, menos.  Esta na` fatigao yangin ta konsidera i para ta faposgue na sakan.  Matto gi ha afuetsasyo` pumega haanen natibo gi Nanalibreta sa` diberas didog mas i mamamaila` na mattiro siha.<\/p>\n<p>Maseha malago`yo` muna` ma`lag i asunto, chatsaga yangin ta espehos kontra diaro na sinisede gi halom batidan ti asegurao na kinalamten ekonomia. Gi mismo tiempo guaha minauleg\u00f1a i ta fafana` na chinatsaga sa` ha fana`gue hit hafa fattata yan hafa presiso ta chogue pot satbasionta mismo. Uno klaro:  Ti si\u00f1a esta ta gasta gi hilo` diskuido i fondun publiko gi kahan Marianas.<\/p>\n<p>Debi u guaha mas satton na inadahe gi todo gaston gobietno.  Ya hu\u00f1gan i gobietno lokue` hagas ha apagat todo ahensia yan depattamento na u guaha mas rekto na disposision gi gaston salape` publiko. Maila` tana` fanda\u00f1a tinayuyotta puede ha bendise hit i Saina ya ti u didog mas i chinatsaga ni ta padedese pago.  Diberas, guot` todo sinsiyon miyo sa` siempre u fatto papa` guihe na eskalera `nai un` sen nesessita kada masi`.<\/p>\n<p>Asunton Minimum Wage<\/p>\n<p>Memegai\u00f1a gi taotaota gumagana mas ke $6 pesos gi ora.  I presente na minimum wage gaige gi $3.15 gi ora.  Ni achogha` ta hatsa i minimum wage talo sinkuenta sientemos, taya` para u fan mirese nu este na subrida fuera ke taotao hiyo\u00f1g.<\/p>\n<p>Kemprende na este i asunton minimum wage mapega papa` komo i mas tagpapa` na sueddo para ayo siha i mantai nina` si\u00f1a sa` pago ha tutuhon manmachochu`. Ginen este na eskalera `nai i prohimo ha tutuhon umeyag offisio sa` manae` appottunidat chochu`.<\/p>\n<p>Este na sueddo (minimum wage) ti na`banidosu sa` gaige gi mas tagpapa` na eskalera.  Pues yangin ginacha` hao guine na kategoria, adelanto gi guaot` hulo` gaige solamente giya hago.  Yangin guaha animumo, siempre un` manae` subrida.  `Nai taya` lokue` ansia giya halgo umadelantan maisa hao, pues padese i mismo chatdisisionmo.<\/p>\n<p>Diberas, tatnai hu hu\u00f1gog abugao, mediko, yan man-edukao siha na taotaogue manmumo pot para u fan masueddo $3.15 gi ora.  I punto:  I sueddon kada taotao dinetetmimina nu i eskaleran edukasion\u00f1a.  Pues yangin malago` hao mauleg na sueddo, egaga` ya un` bira hao tatte umeskuela.  I mansa\u00f1gan na i edukasion yabin ginefsaga sumen magahet.  Ginen umeskuelamo, umeyag hao offisio `nai un` prepara hao para un` fafana` na tiempo mona.  Ti atrasasao yangin unnae` animo pot satbasionmo gi karera mona.<\/p>\n<p>Hahasso ha` na todo sakrifisiomo, para satbasionmo gi halom bara\u00f1ka na tano` linala`.  Gaige este na disision giya hago.  Hago ha` solu si\u00f1a mamatinas disision pot para un` eskuela puede suette na un` eyag un` offisio ni si\u00f1a sumustene hao gi mauleg na chochu`.  Si Yuus Maase` yan ghilisow!<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Ti lache na i anine\u00f1g i mapos na sakan gaige ha` gi tatetta na sige ha fa\u00f1ague hit.  Didog siha na problema, espesiatmente gi pinedo\u00f1g ekonomia.  Mas siempre este na patte u basnag na sakan.<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[4],"tags":[],"class_list":["post-45128","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-local-news"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/45128","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=45128"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/45128\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=45128"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=45128"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=45128"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}