{"id":46874,"date":"1999-06-08T00:00:00","date_gmt":"1999-06-08T00:00:00","guid":{"rendered":"http:\/\/94bf5f35-1dfb-11e4-aedf-250bc8c9958e"},"modified":"1999-06-08T00:00:00","modified_gmt":"1999-06-08T00:00:00","slug":"94bf5f4b-1dfb-11e4-aedf-250bc8c9958e","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/94bf5f4b-1dfb-11e4-aedf-250bc8c9958e\/","title":{"rendered":"Bakasion eskuela pago na sakan"},"content":{"rendered":"<p>Gi namagof na seremo\u00f1ias gi todo high school guine, manmatcha halom yan huyo\u00f1g estudianteta siha, trahe yan fina` tuho\u00f1g ni tumesteguguye na ha gana i 12 grado na eskalera gi estudion niha.  Sumen namagof na okasion lao gi mismo tiempo ti asegurao na ma\u00f1glo` umakompapa\u00f1ia hinasson kada estudiante ni rumisibe diploma\u00f1a yan fina` premio siha.<\/p>\n<p>Dos asunto fimafana` kada estudiante ni magradua na sakan:  1).  I fondun salape`  para scholarship esta ti pareho yan antes gi tiempon abundansia.  2). I numeron chochu` gi katkuet patte (bisnis osino gobietno) da\u00f1kulo maribaha\u00f1a deste hafatoigue hit i destrosiao na sagon iya Asia `nai manpodu\u00f1g lokue` ekonomian niha.  I Class of 1999 i primet grupo ni fumana` didog na chinatsagan in tano`ta.<\/p>\n<p>Guaha u fan hanao ensegidas man-eskuela entalo` Marianas yan Estados Unidos de America.  Memegai\u00f1a u fa\u00f1aga man-eskuela gi Northern Marianas College mientras i pumalo man-echochu` para u kubre nesessidat niha.  I uttimo na tropa i para u finana` dibuenamente i hasan chochu` pot rason na i komunidan bisnis deste dos a\u00f1os malofan ha tutuhon umutot tatte operasion niha.  Gi mismo tiempo sige i bandan gobietno ha implementa maribahan oran chochu` pot chafleg i rinikohen kontribusion tax.<\/p>\n<p>Iya Marianas dos umesasague pago na sumen didog:  1).  Basnag i industrian turista sa` baba kinalamten ekonomian iya Japon yan Asia.  2).  Mas madisgrana i hagas ta gogosa komo fitme na lugat bumisnis deste ke ha tutuhon i kontrariuta chumoneg para u amot hit i federat pudet immigrasion yan sueddo.  I manbibisnis pago ha utot amano i si\u00f1a todo ti manpresiso na gasto kontodo numeron empleao.  I gobietno inaminasa lokue` gi katkuet manera nu i podu\u00f1g kontribusion tax.<\/p>\n<p>Lao guaha bintaha\u00f1a este na chinatsaga:  Ha fanue` hit pot primet biahe akuanto piniligru\u00f1a ina\u00f1gogho gi paska na industrian turista `nai ta pega haanita lamayot patte giya Japon.  Pot primet biahe lokue` anog klaro na ti si\u00f1a esta ta a\u00f1gogho este na industria na u tacho komo primera pisun hinemlo` ekonomian Marianas.  Debi pago i manma`gasta u fan da\u00f1a, pareho ha` bisnis yan gobietno, ya u atetuye fumotma fitme na plano `nai si\u00f1a ta chalapon mas i klasen aktibidat bisnis guine fuera ke industrian turista.<\/p>\n<p>Hafa na disbintaha mau`udai gi industrian turista?  I kinalamten este na industria dinidikta nu i kondision ginen hiyo\u00f1g.  Pot ihemplo, gigon guaha fina` gera maseha mano gi tano`, todo i para u fan biahe ma\u00f1aga tatte dimas de u chansa gaddon mano na tano` sin presiso.  I sustansiao na pinedo\u00f1g ekonomian Japon yan Asia `nai mas anog ti finetme\u00f1a este na patte gi ekonomian Marianas.  Gi mismo tiempo, ti manlisto hit umaregla halom gima`ta kosake si\u00f1a ta kontinua humala mage Marianas i patteta gi numeron turista ginen Japon yan otro lugat siha.<\/p>\n<p>Olara mohon na magahet na esta iya Japon adumididi` munalo tatte kinalamten ekonomia\u00f1a rason na tinaka` esta dos a\u00f1os estake u benefisia hit ennao na adelanto. Gi mismo tiempo hu ebalulua hafa mamamaila` para i nuebo siha ni para u fan magradua fuera pago na sakan lao i manatatte.  Ti sen ma`lag i talilie` para i primet hinalom i otro siglo soluke guaha mauleg na milagro fumatoigue hit.  Gi  pagogo ha`, taya` mas nina` si\u00f1ata fuera ke tinayuyot gi Sainas na u giha mona guine na chinatsaga.  Si Yuus Maase`!<\/p>\n<p>Strictly a personal view. John S. DelRosario Jr. is publisher of Saipan Tribune<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Gi namagof na seremo\u00f1ias gi todo high school guine, manmatcha halom yan huyo\u00f1g estudianteta siha, trahe yan fina` tuho\u00f1g ni tumesteguguye na ha gana i 12 grado na eskalera gi estudion niha.  Sumen namagof na okasion lao gi mismo tiempo ti asegurao na ma\u00f1glo` umakompapa\u00f1ia hinasson kada estudiante ni rumisibe diploma\u00f1a yan fina` premio siha.<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[4],"tags":[],"class_list":["post-46874","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-local-news"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/46874","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=46874"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/46874\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=46874"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=46874"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=46874"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}