{"id":5177,"date":"2012-03-12T08:27:13","date_gmt":"2012-03-12T08:27:13","guid":{"rendered":"http:\/\/newspaper.ctsi-logistics.com\/?p=5177"},"modified":"2012-03-12T08:27:13","modified_gmt":"2012-03-12T08:27:13","slug":"ineppen-solamismu","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/ineppen-solamismu\/","title":{"rendered":"Ineppen solamismu"},"content":{"rendered":"<div>By John S. DelRosario Jr.<br \/>\nContributing Author<\/div>\n<p>I kuestion gi un\u2019 fina\u2019 kantan Chamoru, &#8220;Ma\u00f1gge I Chamoru?&#8221; Dispues, ha mente hafa man-mabidan niha i natibun iya Guahan antes. Gaige ayu na ekspressiasion tadu\u00f1g gi korason i tumege\u2019 i kanta. I ineppe gi katkuet kuestion ni fina\u00f1agu nu i mismu kanta gaige solamismu gi sensian yan anten Chamoru. Gaige guennau i sagradu yan dinanche na ineppe.<\/p>\n<p>Maila ta atan gi kadada\u2019 na manera haf\u2019 bidan Espa\u00f1ot ni Chamorun iya Guam. Motmut pahinan leblon estoria pot \u2019nai ha bende Espa\u00f1a iya Guam, isla yan tautau, guatu gi otru nasion. I kuestion: Hafa na deste tiempu tatnai ta hu\u00f1gog Guam ha faisen iya Espa\u00f1a na u fan gagau dispensu pot i sumen tailaye na bida\u00f1a kontra natibun iya Guam?<\/p>\n<p>Este na pinetsige \u2019nai si\u00f1a baihu konfotme na hu\u00f1gan guaha metgut yan satton na diniseha ginen siha prumutehe i dignun Chamoru yan tradision natibu. Lau mientras taya\u2019 offisiat na ginagau dispensasion ginen Espa\u00f1a, pues buente ti man-listu i ma\u00f1eluta rumikohe tatte dignun natibun Guahan. Debi este na patte gi kuestion Ma\u00f1gge I Chamoru u tutuhongue\u2019 ginen este na asuntu.<\/p>\n<p>Iya Hawaii fuetsau hana\u2019 ma-adopta un\u2019 resulasion ginagau dispensu ginen i Congresson Estados Unidos De America pot i destrosiu \u2019nai ha funas i gobietnamenton natibun iya Hawaii pot interes militat. Kontodu modun gobietnamienton natibun iya Hawaii madestrosia guihe na estrakada. Ke lau deste \u00f1gai\u2019an Amerika gai direchu humule\u2019guan i Hawaiians ni modun linala\u2019 niha? Na ti pot este na esta pagu ni unu gi man-mapunu\u2019 guihe na gera ti man-deskakansa anten niha? Lau ho\u00f1ggeyu\u2019 na man-gagau i Congresson Estados Unidos dispensu.&amp;#8232;I dignu tautau mina\u2019 tatautau i tautau, taya mas ke este.<\/p>\n<p>Yangin guaha sinsiyu na diniseha mareskatan i dignun natibun Guahan, pues debi u tutuhongue\u2019 gi fuetsau na ginagau dispensu ginen Espa\u00f1a para i natibun iya Guahan. Estague\u2019 \u2019nai gaige i tutuhon kabales na diniseha ma-aregla hafa tetehnan gi tradision lina\u2019la\u2019 natibu gi bisinuta gi sanlichan.<\/p>\n<p><strong>Destrosiun Iya Fukushima<\/strong><\/p>\n<p>Nigap na ha\u2019ane i primet komplia\u00f1os deste ke dinestrosia Fukushima giya Japon ni da\u00f1kulu na linau yan hinalom tasi (tsunami).<\/p>\n<p>Mit pot mit man-pininu\u2019 nu este dos ira. Deste hagas guma yan modun linala\u2019 peska yan fangualu\u2019an pot hinerasion gi hagas lugat todu man-dinestrosia.<\/p>\n<p>I linau hana\u2019 fan o\u2019pup ya ha chalapun kulan granun unai kantidan guma\u2019, man-loka\u2019 siha na fasilidat offisina, chalan, elektrisida yan setbisiun hanom.<\/p>\n<p>Todu ayu na ira ha lu\u00f1u\u2019 linala\u2019 tautau ya sige pagu man-arikohe para umalimienda tatte i i hagas lugat niha. Dispasiu, lau lokue\u2019 tu\u00f1gu\u2019un i Japones ditetminasio\u00f1a umaregla tatte modun linala\u2019 tautau\u00f1a taimanu dispues de geran dos. &amp;#8232;Magahet \u00a0na kontodu industrian turista guine linu\u00f1u\u2019 sin ditension.<\/p>\n<p>***<\/p>\n<p>I asuntu ni megai besis ha pa\u00f1gun mina\u2019\u00f1auhu i tadu\u00f1g tasi (ring o fire) ni gaige gi oriyan iya Marianas taimanu Japon. Tadu\u00f1g tasi ni rumidonduye tano\u2019ta. Guaha na lugat esta siete miyas tinado\u00f1g\u00f1a.<\/p>\n<p>I ligan paderon gi papa\u2019 tasi ni mapga\u2019 podu\u00f1g halom gi fina\u2019 tadu\u00f1g ni chumoneg un\u2019 fuetsudu na kurente yan linau i yumamag Fukushima\u2019. Haf\u2019 ya masusede este gi hayan iya Marianas \u2019nai malofan i &#8220;ring of fire?&#8221; Guaha mohon chansata man-safu yangin ha chineneg ennau na ira mas ke trenta pe hulu\u2019, ki\u00f1ientos miyas na fuetsa gi tatte\u00f1a?<\/p>\n<p>Hu\u00f1gan tatnai ta susede hinalom tasi, lau mampos esta megai man-metgot na linau ta lie\u2019 guine siha gi alacha. Guaha mohon da\u00f1kulu na linau mamamaila\u2019? Man-preparau hit para \u2019an u fattu ennau na ira? Mauleg ta atan yan preparaye para \u2019an ha danche hit iran da\u00f1kulu na linau.<\/p>\n<p>***<\/p>\n<p>Ha bira siha tatte i los probes gi hagas lugat niha. I hagas propiadat familia pot hinerasion man-mali\u00f1gu \u2019nai yinilulug ni napu ya man-chinalapun kulan a\u00f1glu\u2019 na hagun tro\u00f1ku katkuet manera. Megai man-matai familia. I man-safu sige makonsidera kau para u ta\u2019lon humatsa tatte i hagas bisnis familia \u2019sino u di\u00f1gu hagas lugat niha para otru siuda. Memegai\u00f1a ma\u00f1aga pot ayu na lugat \u2019nai machuda\u2019 masahalom ma\u00f1ainan niha deste siglu. Un\u2019 da\u00f1kulu na respetu para i man-hanau, nuebu na esperansa gi korason niha para u ta\u2019lon humatsa i muna\u2019 fan la\u2019la\u2019 siha bisnis familia.<\/p>\n<p>***<\/p>\n<p>I Japones hagas malulug fumana\u2019 sumen chatsaga siha na pinadese. Ha tutuhongue\u2019 este \u2019nai mahatsa tatte tanu\u2019 niha ginen destrosiun geran dos. Ni unu sumeha muna\u2019 aplacha\u2019 kanai\u00f1a gi nuebu na tinituhon. Pot essu na ti apmam, tumachu tatte Japon ya sumegundu gi mas da\u00f1kulu yan atbansau na ekonomia gi entalo\u2019 nasion siha. Mes\u00f1gun gi halom mattiru ya siempre un\u2019 dia u na\u2019lu tatte i hagas lugat niha giya Fukushima. Fehman na tinayuyot para i ma\u00f1eluta gi todu animon niha umaregla ha\u2019anen niha.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>By John S. DelRosario Jr. Contributing Author I kuestion gi un\u2019 fina\u2019 kantan Chamoru, &#8220;Ma\u00f1gge&#8230;<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[6],"tags":[],"class_list":["post-5177","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-opinion"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5177","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=5177"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5177\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=5177"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=5177"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=5177"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}