{"id":55431,"date":"2001-01-04T00:00:00","date_gmt":"2001-01-04T00:00:00","guid":{"rendered":"http:\/\/9692f5b7-1dfb-11e4-aedf-250bc8c9958e"},"modified":"2001-01-04T00:00:00","modified_gmt":"2001-01-04T00:00:00","slug":"9692f5ca-1dfb-11e4-aedf-250bc8c9958e","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/9692f5ca-1dfb-11e4-aedf-250bc8c9958e\/","title":{"rendered":"Nuebo na sakan yan tinituhon"},"content":{"rendered":"<p>Baiho tutuhon man-alie`ta guine na patte gi gaseta pot hinemlo` natibo.  Rason na este na asunton hu ayeg pot motibo na mampos gotpe i numeron man-mala\u00f1go pot matai sisteman re\u00f1ihion tatkilo` na tiempo.<\/p>\n<p>Fuera de 90 na man-mala\u00f1go ni man-makukula haga` niha kada semana, kontodo man-hoben ma\u00f1asaonao guine na batkada.  Konsidera yangin deste 39 a\u00f1os hao ma-daialasis (dialysis) `nai megai\u00f1a gi kinalamtenmo diaramente, maribaha.<\/p>\n<p>Umadi\u00f1gan ham yan i Sekretarian Hinemlo` as Se\u00f1or Kevin Villagomez pot este na asunto.  Ha mensiona na para u guaha inestudia pot chetnot daibetes gi halom natibo.  Rason na presiso este na estudio pot mampos tatfe`na i numeron taotao ni man-ninana`ye nu este na chetnot.<\/p>\n<p>I mas seriosu na patte i chadeg na finalagon destriosio gi sistemata, piot `nai sige ha destrosia i mas man-presiso siha na patte gi tataotaota.  Ha inkluso este matai re\u00f1ihion `nai solu alibio i matransplantan ninaen` re\u00f1ihion membron familia osino haye na prohimo , bachet, irida `nai los uttimos debi uma-utot patte gi tataotaota.<\/p>\n<p>Hu\u00f1gan, komprendiyon i mattiro siha ni ha fafana` i man-daibetes.  Ya mas u adet pinadesen man-mala\u00f1go `nai ti ha gigimen amot niha yan ti man-satton gi man-homlu` siha na ne\u00f1kano`.<\/p>\n<p>\u2022 \u2022 \u2022 \u2022<\/p>\n<p>I otro asunto pot health insurance.  Hu sosoyo` kada patriatkan familia na u prebeniye maseha dos na health insurance para `an ginacha` hafa na fina` gotpe.  Esta pago ha estototbayo` i guaha gi taotaota man-e`ensinahyao manman-rikohe fondu (benden ne\u00f1kano`) pot para uma-ayudaye mala\u00f1gon niha gi bandan gasto gi hospitat Honolul.<\/p>\n<p>Pot mofo`na hu falofangue` este na tado\u00f1g halom tano` chinatsaga na hu sosoyo` i taotaota siha na u atan kabales este na asunto pago `nai guaha tiempo.  Mu\u00f1ga mana\u00f1ga na estake guaha achake `nai para un` e`ensinahyao man-aligao apas hospitat yan otro siha na gasto.<\/p>\n<p>\u2022 \u2022 \u2022 \u2022<\/p>\n<p>Pot otro asunto:  Pago na sakan siempre u sen-teug` i huegon politika.  Gi pagogoha`, guaha kase kuatro para u fan a`kontra para i pueston gobietno.  Dos ginen todo atmos bandan pattida:  Jesse Borja ginen i Democratic Party, Froilan C. Tenorio, Reform; Juan Babauta, Republican yan Benigno Fitial, Covenant Party.<\/p>\n<p>Yangin todo este na batkada man-na`huyo\u00f1g pilean para i lehislatura, pues mas lokue` umachalapon i ginen trosu na botun pattida.  Megai para u fan malago na biahe.  Mas da\u00f1kulo i sentadan botadot.  Yangin mauleg yan ma\u00f1ge` sentadamo, si\u00f1a ha` hao suette.  Lokue`, maseha ti sen ma\u00f1ge` i sentada komo matto i kombitimo gi lamasa, pues satton na amista na ha aksepta inaga\u00f1gmo.<\/p>\n<p>Gi katkuet sakudida, i machochu` satton gi halom sisientai tantos na botadot u kahulo` komo guiya i ma-entrega nu i mandaton i publiko.  Makat na karera gi katkuet pilea.  I munae` animo siempre u gosa minasahalom\u00f1a.<\/p>\n<p>Estegue` lokue` na tiempo `nai guaha pudet\u00f1a i botadot humusga haye dipotsihe i kombene na kandidato propio para i pueston i lehislatura, administrasion, atkadde yan otro pueston publiko siha.  Ebalua mauleg, de hemonos kao chetlumo osino parientesmo.  Nae` i motmut kualifikasio\u00f1a yan dipotsihe menhalom ya guiya u fachuchue` para minauleg todos.  Yangin ti seguro hao, taya` binaba\u00f1a un` famaisen infotmasion.<\/p>\n<p>Tanae` animo gi man-sustansiao siha na asunton linahyan.  Ta diseseha na u felis i kareran este na sakan.  Sen mas, Si Yuus Maase` yan ghilisow!<\/p>\n<p>Strictly a personal view. John S. DelRosario Jr. is publisher of Saipan Tribune.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Baiho tutuhon man-alie`ta guine na patte gi gaseta pot hinemlo` natibo.  Rason na este na asunton hu ayeg pot motibo na mampos gotpe i numeron man-mala\u00f1go pot matai sisteman re\u00f1ihion tatkilo` na tiempo.<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[4],"tags":[],"class_list":["post-55431","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-local-news"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/55431","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=55431"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/55431\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=55431"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=55431"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=55431"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}