{"id":55751,"date":"2001-01-23T00:00:00","date_gmt":"2001-01-23T00:00:00","guid":{"rendered":"http:\/\/96ad878e-1dfb-11e4-aedf-250bc8c9958e"},"modified":"2001-01-23T00:00:00","modified_gmt":"2001-01-23T00:00:00","slug":"96ad879f-1dfb-11e4-aedf-250bc8c9958e","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/96ad879f-1dfb-11e4-aedf-250bc8c9958e\/","title":{"rendered":"Un` menhalom na amko`"},"content":{"rendered":"<p>Hu lie` ginen i karetaho na lamlam hai`\u00f1a.  Buente pago mafatto ginen Misan Dame\u00f1go.  Sige gumimen kafe mientras munana` chochu manog.<\/p>\n<p>Dispues de man-\u00f1gi\u00f1ge`yo, ha suhon i kanastran mama` para bai` kachet \u00f1aihonyo`.  Mientras tantos, sige kumilulog` hinasogho haf` taimano para faisenho kadogho manog.<\/p>\n<p>Era, hu faisen antes dididi` doni` sali.  Ha tife` un` pu\u00f1o` ya hanae`-yo`.  I otro finatogho man-gaggao doni`, ha hulog un` ramas ya hanae`-yo.  I mina` biahe, ha bogbug i tro\u00f1ku ya ileg\u00f1a &#8220;Ennao ha` ihu esta uttimo&#8221;.<\/p>\n<p>Da\u00f1kulo na leksion matto giya guaho `nai ha bogbug` i amko` i tro\u00f1kun doni`.  Antigosu kustumbre\u00f1a `nai todo i ha benefisia matto ginen masahalom\u00f1a.  Ileg\u00f1a nu guaho:  &#8220;Iku, taya` minapot\u00f1a mananom piot ennao  deni`&#8221;.  Ti hu oppe pot no u sablasusyo` mas.<\/p>\n<p>`Nai hana` bulachon \u00f1aihonyo` i mama` (afog, pupulu yan pugua` deskayon), ilegho na kase mauleg i ora `nai para bai` faisen kadogho.<\/p>\n<p>Ileg\u00f1a:  &#8220;Iku, ihu, bai` nae` hao kadomu kontodo pinegsaimo.  Adahe iya` na un` chakado i todo sa` este na pat para simiyamo&#8221;.  Ha tu\u00f1go` ha` i amko` sen yahu kaddon manog fresko.<\/p>\n<p>Ha kontinua pumagatyo`:  &#8220;Kuanto ihu este i pinegsaiho manog`.  Lao mu\u00f1ga na pot gago`mo para un` e`etaimamahlao umegagao pot diskuido&#8221;.<\/p>\n<p>Hu pa\u00f1ot todo i metgot abiso ginen i amko`.  Sige de hu ke bira i konbetsasion lao makat sa` guaha mas para u sa\u00f1gan.<\/p>\n<p>&#8220;Todo ihu ti un` masahalume, un` ratutu ha` mali\u00f1go sa` ti un` pinitiye i un` benefisia ni matto ginen i otro&#8221;, sige mona i amko`.<\/p>\n<p>&#8220;Repara ha` i pesu ni un` gana gasgas.  Sumen makat un` gasta sa` un` fachuchue`&#8221;, ileg\u00f1a i amko`.<\/p>\n<p>Matto i oran amotsa.  Ha lagnos i tininu\u00f1a hiting yan titiyas mai`es, kontodo finadeni` dinanche.<\/p>\n<p>Ileg\u00f1a:  &#8220;Sepi hao antes de un` bira hao para iya hamyo.  Yangin mafaisen hao `mano nai umamotsan taloane, sa\u00f1gane i taotaomo na as tihu-mo giya Matansa&#8221;.<\/p>\n<p>Mauleg siha na abiso matto ginen ayo na sainaho.  Motmut hinimidde ya mampos ha gogomgum korasonho `an umalie` ham sa` sesso ha kone`yo` tatte guihe na tiempo `nai lala`la` i defunto tataho.<\/p>\n<p>Patgon sumen poble lokue` si tataho.  `Nai ha faisen si nana\u00f1a para u famaisen saina gi as nanaho, ileg\u00f1a i biha:<\/p>\n<p>&#8220;Juan, ai ihu na man-arastrao taotao hit.  Makat ihu para bai` fana` i ma\u00f1ainan i un` intendeded umasagua sa` mampos man-tagpapa` hit na familia&#8221;.<\/p>\n<p>Ineppe nu i defunto:  &#8220;Nana, pot de makat na hu fafaisen hao para un` faisineyo` komo nanaho hao&#8221;.  Ma`pos i biha mamaisen saina.<\/p>\n<p>Un` tiempo lokue` sesso hu faisen i defunta nanaho hafa mohon ya ti dimalas si tataho.<\/p>\n<p>Ileg\u00f1a:  &#8220;Siempre kada rato hao ha` mabalas ennao baban kustumbremo&#8221;.<\/p>\n<p>`Nai para bai` di\u00f1go i tihu-ho, hanae`yo` dididi` aga` para chinile`ho.  Ha birague` para i papa` satge ya ha hala huyo\u00f1g un` kostat sunen agaga`.<\/p>\n<p>Ileg\u00f1a:  &#8220;Chule` guine lamita ya un` sugo` guato as tiha-mo giya Afet\u00f1as ya unnae` nu i tetehnan&#8221;.<\/p>\n<p>Tumoge gi me`nan karetaho ya ha se\u00f1as-yo` adios.  Makat korasonho kada hu di\u00f1go sa` esta i amko` ti sen brabo.  Dies a\u00f1os deste ke matai, hu batbaruye bumisita i hagas lancho\u00f1a.  Puro cha`guan yan hatsadon manog gi oriyan i lancho.<\/p>\n<p>Umekakahat-yo` para i karetaho ya hu di\u00f1go i lugat.  Taigue esta ayo na magof fasu yan se\u00f1as kanai i dumespipide-yo` antes. Si Yuus U binendise i anti\u00f1a!<\/p>\n<p>Strictly a personal view. John S. DelRosario Jr. is publisher of Saipan Tribune.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Hu lie` ginen i karetaho na lamlam hai`\u00f1a.  Buente pago mafatto ginen Misan Dame\u00f1go.  Sige gumimen kafe mientras munana` chochu manog.<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[4],"tags":[],"class_list":["post-55751","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-local-news"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/55751","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=55751"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/55751\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=55751"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=55751"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=55751"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}