{"id":57244,"date":"2001-04-17T00:00:00","date_gmt":"2001-04-17T00:00:00","guid":{"rendered":"http:\/\/9704f8d2-1dfb-11e4-aedf-250bc8c9958e"},"modified":"2001-04-17T00:00:00","modified_gmt":"2001-04-17T00:00:00","slug":"9704f8e5-1dfb-11e4-aedf-250bc8c9958e","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/9704f8e5-1dfb-11e4-aedf-250bc8c9958e\/","title":{"rendered":"Mesklao na asunto siha"},"content":{"rendered":"<p>Estaba un` cha`ka yan paluma mau`udai gi lasas chandia gi halom un` tado\u00f1g na tase.  Bira birada gumupo i paluma umeguihan.  Kada finato\u00f1a tatte, gaige i cha`ka na ha gulususune i fondun botin niha.<\/p>\n<p>Sina\u00f1gane i cha`ka na u para kumano` i fondun boti osino madog ya acha dimalas siha.  Ti ume`eku\u00f1gog i cha`ka.  Kada gumupo si paluma, ha kontinua kumano` i lasas chandia gi fondu.<\/p>\n<p>Uttimo\u00f1a, ha dulog i cha`ka i fondun boti ya duro halom i hanom.  Gumupo hulo` i paluma ya sina\u00f1gane na `an mohon umeku\u00f1gog si pindeho, ti u madog i botin niha lasas chandia.<\/p>\n<p>Bumula hanom i boti, gumupo si paluma, duro gi santatte umesalao i cha`ka:  &#8220;Paluma, paluma, na maudaiyo` maseha gi dudule`mo&#8221;.  Dimalas dispues i cha`ka, libre si paluma.  Hafa morat i estoria?  Yangin in` danche, tugigie`yo` gi otro semana.<\/p>\n<p>\u2022 \u2022 \u2022 \u2022<\/p>\n<p>Hu bisita i dos amiguho, Du\u00f1g yan Juan Malas, gi lancho niha gi mapos na Dame\u00f1go.  Humalomyo` na pago mafatto i dos ginen i misa hombre trabiha gaige ha` i alifog de\u00f1gde\u00f1g gi sanme`na gi gapotilon Du\u00f1g.<\/p>\n<p>Masoyu`yo` para bai` tunog un` rato mientras lologlug i kafe gi takuri.  Hana` maipe si Du\u00f1g tinala` guile yan mafuti` beni`, kontodo titiyas maies.  Humanao para i haddin ya ha tife` `nos kuantos pipinon pagpag.<\/p>\n<p>`Nai maplanta i amotsa, diberas paopao na kafe taimano `nai tana`lalago antes gi hilo` fogun hayo.  Hu faisen si Iku kao guaha nina`apan niha hinegsa`.<\/p>\n<p>Ileg\u00f1a:  &#8220;Ti mananom ham fae` na sakan ayo na taya` nu i finaisesenmo. Su\u00f1gon  ihu hafa i plantao na sentada&#8221;.<\/p>\n<p>Hu usune kumano` i tinala` guihan, lao ti magtos gi hinasogho i maipen hinegsa`.  Hombre, ayo aya\u00f1a yan paire na finadeni`.  Pot no bai` masablasus ta`lo, mamatkiloyo` lao hu lachai entero mediano na tinala` guile.<\/p>\n<p>Ha faisenyo` si Du\u00f1g kao hafa nuebo gi bahu na kinalamten ekonomia.  Hu oppe na trabiha pareho i asunto yan `nai ma\u00f1guentos ham gi alacha.<\/p>\n<p>Ileg\u00f1a si Du\u00f1g:  &#8220;Ke lao hafa mamapot\u00f1a i asunto, ihu?&#8221;<\/p>\n<p>Umadi\u00f1gan si Iku:  &#8220;Mampos hit ma\u00f1gontento na taotaogue.  Ayo ha` ta falalague i konbi\u00f1iente yan pa`go na resutta.  Hasan talie` man-matacho\u00f1g i kabesanten i dos ramas pot para u planea fitme i haanen natibo.  Ni uno listo fumana` i man-sustansiao siha na attikulo, piot ya mapot i asunto&#8221;.<\/p>\n<p>Ileg\u00f1a si Du\u00f1g:  &#8220;Falago para offisinan publiko ihu ya hame na dos bai`n ayuda hao maseha ginen i pisun pineblen mame.  Dalai magahet ya salape` ha` gagana&#8221;.  Ti listoyo` umoppe i kuestion.<\/p>\n<p>\u2022 \u2022 \u2022 \u2022<\/p>\n<p>Ti pot botlu, lao megai besis `nai umasoda`yo` yan toataota siha, era puro saiantes (scientist) sosiat ni inipos man-tagfe`na gi opi\u00f1ion niha.<\/p>\n<p>Guaha ha` i antao man-hasso ya ensegidas un` lie` na gai sustansia i fino`\u00f1a.  Fatkilo gi halom i tropa.<\/p>\n<p>Guaha ha` lokue` ayo i palalalagpag ha` sekos\u00f1a ya matto gi ha konbensin maisague` na impottante yan tai achaigua i opi\u00f1ion\u00f1a.  Estegue` na grupo i ma`\u00f1aoho.  Mampos man-atrebisao bumoluntario i tai sustansia na hinasson niha.<\/p>\n<p>Gigon umasodayo` yan este na tropa, todo i masa\u00f1gan hu oppe &#8220;hu\u00f1gan&#8221;, dispues hu aligao i mas hihot na potta para bai` di\u00f1go i lugat.  Gaogho umeku\u00f1gog pa\u00f1gpa\u00f1g napu ke chatkonsiderao na fino` saiantes.  Ai, diberas na man-menhalom taotao.  Ayo mas na`matman an` marepite i mismo fino`mo giya siha.  Ai, dios miho sa mamta` i saiantes kariso talo kulan simiyan cha`guan ni kinilili` nu i paluma.  De dios!<\/p>\n<p>Strictly a personal view. John S. DelRosario Jr. is publisher of Saipan Tribune.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Estaba un` cha`ka yan paluma mau`udai gi lasas chandia gi halom un` tado\u00f1g na tase.  Bira birada gumupo i paluma umeguihan.  Kada finato\u00f1a tatte, gaige i cha`ka na ha gulususune i fondun botin niha.<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[4],"tags":[],"class_list":["post-57244","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-local-news"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/57244","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=57244"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/57244\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=57244"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=57244"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=57244"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}