{"id":63330,"date":"2002-04-16T00:00:00","date_gmt":"2002-04-16T00:00:00","guid":{"rendered":"http:\/\/98a50b14-1dfb-11e4-aedf-250bc8c9958e"},"modified":"2002-04-16T00:00:00","modified_gmt":"2002-04-16T00:00:00","slug":"98a50b2a-1dfb-11e4-aedf-250bc8c9958e","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/98a50b2a-1dfb-11e4-aedf-250bc8c9958e\/","title":{"rendered":"Kontenuha Muna&#8217;g\u00e5tbo Luta!"},"content":{"rendered":"<p>By Frances M. Sablan<\/p>\n<p>Manmambisita i ufisi\u00e5les i &#8216;Pacific Islands Bilingual Bicultural Association (PIBBA), CNMI Chapter&#8217; giya Luta gi ma&#8217;pos na sim\u00e5naa. Guaha siha tinilaika in li&#8217;e guihi na bi\u00e5hi. G\u00e5sgas i kanton t\u00e5si, bula tinamom flores, piot i flores m\u00e5yu siha kanton ch\u00e5lan, guaha hinatsan guma&#8217; k\u00e5malen siha gi un fina&#8217;fanefreskuyan (park) giya Sinapalo. Bunitu yan g\u00e5tbo na lug\u00e5t para u ma kondukta (host) i bente i dos na komferensian PIBBA. Taimanu ha&#8217;ti u ma ayek Luta nu i membron PIBBA, International para i komferensian-m\u00e5mi gi 2003 na s\u00e5kkan.<\/p>\n<p>Manmagof i ufisi\u00e5les i inetnon PIBBA sa&#8217;ma aksepta nu i Mayot Luta, as Hunur\u00e5ble Benjamin Manglo\u00f1a. I manma&#8217;estra yan manma&#8217;estron i Prugr\u00e5man Chamorro Bilingual, i membron PIBBA, CNMI Chapter ginen Luta, yan i atmenestradoran i Eskuelan Iliment\u00e5rio Sinapalo, as Si\u00f1ora Carmen Hocog Atalig mansen magof para u maho&#8217;ye i komferensian PIBBA giya Luta otro s\u00e5kkan.<\/p>\n<p>Siempre bai en bisita i membron i liheslatibon Luta parehu ha&#8217; i sanhilo&#8217; yan sampapa&#8217; na guma&#8217;, i membron Konsehilion Munisip\u00e5t Luta, i atmenestradot i eskuelan &#8216;Rota High&#8217;, i atmenestradot i &#8216;Gymnasium&#8217; yan i pumalu na atmenestradora yan atmenestradot para bai infaisen i ayudon-\u00f1iha para i mamamaila&#8217; na che&#8217;cho&#8217;-ta, i komferensian PIBBA.<\/p>\n<p>I komferensia dipotsi tres dihas. Gi halom i tres dihas si\u00f1a ha&#8217;singko pat m\u00e5s na &#8216;sessions&#8217; si\u00f1a ma atende nu i mampattesip\u00e5o. Guaha siempre fina&#8217;sena yan amotsan talo&#8217;\u00e5ni. Puedi ha&#8217; ha sedi hit i saina-ta yan i tiempo para u mana&#8217;guaha siha differentes na aktebid\u00e5t tiningo&#8217; para u fanmakondukta. Esta manufresi i Mayot Luta para u &#8216;host&#8217; i primet sena, i senan benbenidu. Tetehan para bai infaisen i Sinadot, Kongressu, Konsehilion Munisip\u00e5t yan kumunid\u00e5t Luta para u ma &#8216;host&#8217; i pattesip\u00e5nten i komferensia yan i familian-\u00f1iha otro s\u00e5kkan.<\/p>\n<p>Anai ha fa&#8217;nu&#8217;i ham i Mayot Luta nu i planon i sentron kottura, ya ha sang\u00e5ni ham na guaha esta ma&#8217;apropio sal\u00e5ppe&#8217; para u ma h\u00e5tsa i sentron kottura,, tuma&#8217;yok i kurason-hu put i minagof-hu sa&#8217; putfin para u guaha sentron kottura gi Notte Islas Mari\u00e5nas. Hunggan gaige este na sentro giya Luta, l\u00e5o mudelu este para Saipan, Tinian yan i sangkattan na islas. Puede ha&#8217; mana&#8217;fony\u00e5n i sentron kottura \u00e5ntes di i komferensian PIBBA gi Hu\u00f1io 2003 na s\u00e5kkan ya ta estrena parehu ha\u2019 i taot\u00e5o t\u00e5no\u2019 yan i bisita. Ginen i setron kottura, siempre manhuyong i taot\u00e5o-ta, i man\u00e5mko\u2019 i manhoben, parehu ha\u2019 i manma\u2019estra, manma\u2019estro yan estodi\u00e5nte siha para u ma na\u2019annok i fina\u2019tinas \u00e5ntes, t\u00e5tkomu asiga, afok, titiyas fadang, manma\u2019tinas t\u00e5li, m\u00e5nmafok gu\u00e5fak, \u00e5la, guagua\u2019, otro na fina\u2019che\u2019cho\u2019 i kannai yan m\u00e5s.<\/p>\n<p>Guaha lameggai na prudukton i tano\u2019 yan i taot\u00e5o t\u00e5no\u2019 giya Luta, t\u00e5tkomu ayuyu, bin\u00e5du, kamuti, suni, d\u00e5gu, \u2018jam\u2019 p\u00e5p\u00e5ya, met ginen i abeha, \u2018chips\u2019 lemmai yan aga\u2019, potu, p\u00e5n chamorro, p\u00e5n mames, p\u00e5stet, amot, yan otro siha na tinanom, g\u00e5\u2019ga, yan kosas. Mana\u2019guaha lokkue\u2019 kahita ni ma\u2019emprenta i litr\u00e5ton islan Luta ya ma pasalista i prudukton i tano\u2019 yan i taot\u00e5o t\u00e5no\u2019 para u ma sahguan i pruduktu-\u00f1iha para benta.<\/p>\n<p>Manlisto yan man\u00e5nimu ni ufisi\u00e5t yan membron PIBBA, CNMI Chapter, yan i siudid\u00e5non i Notte Islas Marian\u00e5s manmanrekohi fondo para i prugr\u00e5ma, aktebid\u00e5t yan komferensian PIBBA. In seseyo\u2019 i taot\u00e5o-ta siha na ta fana\u2019ayuda desdi p\u00e5\u2019go para mo\u2019na para ta prip\u00e5ra hit para ta na\u2019bonito yan g\u00e5tbo i hinan\u00e5o i komferensian PIBBA. In seseyo\u2019 i taot\u00e5o-ta siha na ta fana\u2019ayuda desdei p\u00e5\u2019go para mo\u2019na para ta prip\u00e5ra hit para ta na\u2019bonito yan g\u00e5tbo i hinan\u00e5o i komfrensia giya Luta gi 2003 na s\u00e5kkan. Fambolont\u00e5rio manmampresenta gi i komferensia put b\u00e5ndan kottur\u00e5-ta parehu ha\u2019 put i lenggu\u00e5hi-ta, i hinengge-ta, i kostumbre-ta yan i fengk\u00e5s-ta. Na\u2019fanggeft\u00e5o hamyo nu i tiningo\u2019-miyu, tiempon-miyu, s\u00e5l\u00e5ppe\u2019-miyu, yan i guinahan-miyu. Nihi ya ta fanda\u00f1a\u2019 giya Belau p\u00e5\u2019go na s\u00e5kkan yan Luta otro s\u00e5kkan kosa ki ta na\u2019f\u00e5mta m\u00e5s i kottur\u00e5-ta. Mansuette-hit na t\u00e5ot\u00e5gues.<\/p>\n<p>Biba PIBBA, biba t\u00e5ot\u00e5o t\u00e5no\u2019, biba prugr\u00e5man bilingual, biba islas Notte Mari\u00e5nas, yan biba Luta! Este ha\u2019 para p\u00e5\u2019go asta otro sim\u00e5na ta\u2019lo. Adios.<\/p>\n<p>The views expressed are strictly that of the author. Sablan is a Math teacher at the PSS Advanced Development Institute Program.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Manmambisita i ufisi\u00e5les i &#8216;Pacific Islands Bilingual Bicultural Association (PIBBA), CNMI Chapter&#8217; giya Luta gi ma&#8217;pos na sim\u00e5naa. Guaha siha tinilaika in li&#8217;e guihi na bi\u00e5hi. G\u00e5sgas i kanton t\u00e5si, bula tinamom flores, piot i flores m\u00e5yu siha kanton ch\u00e5lan, guaha hinatsan guma&#8217; k\u00e5malen siha gi un fina&#8217;fanefreskuyan (park) giya Sinapalo. Bunitu yan g\u00e5tbo na lug\u00e5t para u ma kondukta (host) i bente i dos na komferensian PIBBA. Taimanu ha&#8217;ti u ma ayek Luta nu i membron PIBBA, International para i komferensian-m\u00e5mi gi 2003 na s\u00e5kkan.<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[4],"tags":[],"class_list":["post-63330","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-local-news"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/63330","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=63330"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/63330\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=63330"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=63330"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=63330"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}