{"id":7233,"date":"2011-12-05T08:57:36","date_gmt":"2011-12-05T08:57:36","guid":{"rendered":"http:\/\/newspaper.ctsi-logistics.com\/?p=7233"},"modified":"2011-12-05T08:57:36","modified_gmt":"2011-12-05T08:57:36","slug":"achu-gi-kanton-lamasan-tasi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/achu-gi-kanton-lamasan-tasi\/","title":{"rendered":"Achu&#8217; gi kanton lamasan tasi"},"content":{"rendered":"<div>By John S. DelRosario Jr.<br \/>\nContributing Author<\/div>\n<p>Desde kuattro mit a\u00f1os antes man-estaba man-da\u00f1kulon paderon gi kanton lamasan tasi yan kantit. Adumididi&#8217; kinanu&#8217; i pisu ni man-da\u00f1kulun napu, diariu. Siempre un&#8217; dia u fan basnag gigon gueku haligin niha.<\/p>\n<p>Parehu este na finapos achu&#8217; yan i programan man-ritirau ni adumididi&#8217; kinanu&#8217; i halige ni un&#8217; manadan napun dispetdisiu ginen i man-ma-elihe. Mana&#8217; guahaye lai &#8216;nai i administrasion para u disidi a\u00f1gaian &#8216;nai para u fan apase.<\/p>\n<p>Este na lai i tumutuhon muna&#8217; kohu i fondun programan man-ritirau. Mana&#8217; pinalo&#8217;pu&#8217; este &#8216;nai man-sabiun lehislatura hana&#8217;en maisa siha tres pot sientu na subrida gi kada sakan. I man-sabiu mismu muna&#8217; da\u00f1au i programa sa&#8217; mampos megai na kanai gi halom tarun inasnen tukon.<\/p>\n<p>Dispues, kulan kustumbre i bisiun mafuegu i asuntu &#8216;lau i akague na kanai tiha tu\u00f1gu&#8217; hafa bidada\u00f1a i agapa&#8217;. De dios mihu! Sin inbatgu, mampos gueku esta i pisun programan man-ritirau ya mauleg ta abirigua i man-sabiu kau guaha kabales na satbasion sineda&#8217; niha.<\/p>\n<p>****<\/p>\n<p>Finenina ha rega i mafanana&#8217;an \u201casigan haane\u201d gi hilu achu&#8217; rubentasion. &#8216;Nai monhayan i tautau manmanhoka para uson niha, hana&#8217; tinatiye nu i sagun atulai, tinilada pot tinilada. Man-ma&#8217;aga\u00f1g todu i tautau gi se\u00f1gso\u00f1g para u machule&#8217; patten niha. Kontodu man-mala\u00f1gu ni man-estaba Saipan mana&#8217; fan ma\u00f1age.<\/p>\n<p>Ayudu na sumen da\u00f1kulu este na regalon ginen i Saina, piot para todu familia ni fumafana&#8217; pipinu&#8217; na apas kandet. Ayudu lokue&#8217; &#8216;nai ma-asnen tukun i seblante para uson familia dispues. I mas likidu na asuntu guine na suette ginen hilu&#8217; i mapatten atulai gi kada guma&#8217;. Trabiha memetgot ha&#8217; tradision sensian komunida. Bien prubechu para i ma\u00f1eluta siha!<\/p>\n<p>****<\/p>\n<p>Iya Luta &#8216;nai gaige hale&#8217; DelRosario sa&#8217; ayu na isla &#8216;nai ha tutuhongue&#8217; i familia. Machalapon dispues papa&#8217; esta Guam, hulu&#8217; Marianas yan Pohnpei. Da\u00f1kulu respetuthu nu i edda&#8217; &#8216;nai ma-imprinta lastron gueloghu yan guelaghu. Maseha \u00f1gaian na tiempu, iya Luta motmut kampu gi korasonhu kumu tanu&#8217; primet ma\u00f1ainahu.<\/p>\n<p>Sige machalapon i familia entre isla siha. Guaha na Rosario ileg\u00f1a familian siboyas. Guaha lokue familian \u00f1ga\u00f1ga&#8217;. Tihu tu\u00f1gu manu ham na patte &#8216;nai man-gaige. Lau ta polu, pot para chaleg ha&#8217;, kumu familian ahus yan manog! Lau yahu humusga ginen manu mage ennau i siboyas yan \u00f1ga\u00f1ga yan hafa estoria\u00f1a.<\/p>\n<p>****<\/p>\n<p>Guaha siha famaguonta ginen Tinian yan Luta man-eskuekuela gi Northern Marianas College. Ha kone&#8217; mage famaguon niha kumu unika saina. Ha tutuhon un&#8217; da\u00f1kulu na sakrifisiu &#8216;nai hana&#8217; ma-utot i kandet apartment pot para u guaha dididi&#8217; para kinanu&#8217; niha yan otru nesessidat familia.<\/p>\n<p>Tantu de abarambau malagnos salape&#8217; scholarship, esta ni para kinanu&#8217; niha hokog gi hilu todu sakrifisiun niha. &#8216;Nai esta ni mona ni tatte, man-basta man-eskuela ya bira siha tatte gi tano&#8217; niha. Hita mismu sumapet este siha na estudianteta. Hita mismu humuchom appottunidat niha makomple guinifen niha manma-eduka. Ai bida\u00f1a i programan scholarship!<\/p>\n<p>****<\/p>\n<p>Guaha ma&#8217;a\u00f1au matai sa&#8217; siempre pumara humagu\u00f1g. Entre guahu ha&#8217;, \u201cKe lau desde \u00f1gai&#8217;an i matai &#8216;nai sige ha&#8217; humagu\u00f1g? Hmmm! Ma\u00f1an tatamudu!<\/p>\n<p>****<\/p>\n<p>Ileg\u00f1a un&#8217; daibites gi otru daibites, \u201cYangin mampos mames haga&#8217;mu, sumuke hau dididi&#8217; asiga ya u tinempla tatte\u201d. De dios! Achcha baba ha&#8217; i asiga yan asukat para i chetnot mames haga&#8217;.<\/p>\n<p>****<\/p>\n<p>Masa\u00f1gane i intetprete ni mediku gi finu I\u00f1glis, \u201cTell him that as soon as the tests are done, we&#8217;d give him a shot and proceed with the surgery\u201d. Ha birague&#8217; i intetprete ya ha sa\u00f1gane i mala\u00f1gu, \u201cIleg\u00f1a i mediku na gigon monhayan hau mariseta, para un&#8217; mapake dispues &#8216;nai operasion\u201d.<\/p>\n<p>Umesalau hulu&#8217; i mala\u00f1gu, \u201cHa? Hamyu pagu para in&#8217; pinu&#8217;yu&#8217; guine? Kone&#8217;yu pagugu ha&#8217; tatte gi plasan batkon aire ya bai birayu para Saipan\u201d. Dispues &#8216;nai ma-esplilika hafa finu i mediku.<\/p>\n<p>****<\/p>\n<p><em>John S. DelRosario is a regular contributor to the<\/em> Saipan Tribune&#8217;<em>s Opinion Section<\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>By John S. DelRosario Jr. Contributing Author Desde kuattro mit a\u00f1os antes man-estaba man-da\u00f1kulon paderon&#8230;<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[6],"tags":[],"class_list":["post-7233","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-opinion"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7233","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=7233"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7233\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=7233"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=7233"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.saipantribune.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=7233"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}