November 15, 2026

Proteksion Dueñun Tanu’

Guaha fumaisenyu' kau ti hu lie' i proteksion gi papa' Attikulu Dose gi probision konstitusion para famaguon iya Marianas? Sin ta atisa mañan impetu, maila ta atan hafa ilelegña este na probision taimanu 'nai matuge' pagu.

Guaha fumaisenyu’ kau ti hu lie’ i proteksion gi papa’ Attikulu Dose gi probision konstitusion para famaguon iya Marianas? Sin ta atisa mañan impetu, maila ta atan hafa ilelegña este na probision taimanu ‘nai matuge’ pagu.

I Attikulu Dose ha chule mediu gi propiadatmu ya gi mismu sakudida chinema’ hau uttimu disposision gi tano’mu.

Kau propiu i para un’ masañgane esta’i uttimon linala’mu na ti kapas hau dumisponi tano’mu ayu mina’ mauleg un’ sustene i Attikulu Dose? Na ti hagu ni dueñon tanu’ mas kapas dumispone tano’mu?

Hafa na proteksion guaha para i famaguonta ‘nai esta ha’ guaha ti man-kualifikau man-gai tanu pot esta menus ke 25 pot sientu haga’ niha Chamorro ‘sino Karolinas?

Haf’ taimanu na mana’ kualifikau i tai haga’ natibu ya i prefektu gai haga’ madiskualifika? Na ti i proteksion debi u fofona’ i prefektu gai haga’ finenina guine na asuntu?

Kau dinanche i para ta displanta futuron famaguonta pot lache kinemprendetta hafa sustansiaña i Attikulu Dose? Pasensiaye ya unna’ ma’agim hau tumaitai hafa ilelegnna i presente na areglamiento gi papa’ Attikulu Dose.

—

Mattu gi sumen taya’ nina’ siñan pottanmonedan familia na esta ni para ta tagam i finatton nuebu na haane kulan mohon un’ dañkulu na estotbu.

Ni primuhu talayeru ti ha atanyu’ ‘nai hu upus. Dispues de ha rikohe talayaña, umahnanau para i kareta ya ha yotte halom gi santatte dispues ‘nai ha kaikaigue’ para i gima. Hu faisen haf’ na tiha pula’ kinine’ña, ilegña, “Hmmm! Ketu prim sa’ gigon tumalag hilu’yu’ malachai magagau tinampeghu tiau yan sesyun”. De dios mihu!

—

Dispues, umasudayu’ yan otru primuhu ginen i gualu. Hu señas para bai’n kuentos un’ ratu. Hana’ liliku’ kalulotña na esta i birada. Era, mamua matan nika ya debi una’ fattu gi gima antes de u masiente ni man-amiguña siha. Magahet, na debi ha’ esta tafan faye ‘nai guaha dididi’ suette para sentadan familia. Gigon unna’ geftau hau ni manñge chalegmu siempre hagu dada’da’ gi uttimu!

—

I plantasman chinatsaga gaige gi todu apusientun familia guine. Ayu mas man-sinasa’pet i mañasaga Luta yan Tinian. Mas guaguan i presiun fektus siha gi dos tanu. Mas guaguan lokue i gaselina ke iya Saipan.

Todu pot todu doble presiun nesessidat siha gi dos islas. Esta i asuntu mattu gi eskaleran emerensiha ya debi i man-ma’gasta u fañgalamten ya uma-espihaye ausiliu i tautau siha gi dos islas. Pot fabot sa’ mattu papa’ gi fondun tañke i pinadesen familia siha. Hafa mohon? —

Dose na membron lehislatura man-bakasion giya Palau gi talulu’ gi chubaskun taya’ salape para fondun programan scholarship. Ahe’ ti para ta choma’ disposision niha. Lau dalai magahet ya para umahasñgon man-pasehu gi talulu’ gi halom didog na pagyon hai’las?

Huñgan megai mañaina man-ginitus haguan haga’ niha pot un’ chinatsaga gi ma-añgoñgoghu na ayudon salape ni eskuelante siha guihe lagu. Sa’ yangin mohon suffisiente abisu malagños pot chinatsagan fondu, ti umasusufa’ pagu i mattiñgan man-e’ensinahyau ausiliu.

Mauleg lokue u guaha kinemprende pot direchon famaguonta man-ma-eduka. I konstitusion ti ha inklusu edukasion kelehu soluke elementariu hulu’ esta’i dose gradu. I tetehnan obligasion kada familia ‘sino mañaina. Klaru este na probision gi papa’ i konstitusion iya Marianas.

Debi mohon lokue i lehislatura de u atan kabales gi hilu antau na eskalera kau propiu i para u apprueba un’ programman scholarship ‘nai mampos asegurau futtunaña. Mas chatsaga i tanu mas lokue’ appenas man-hugagandu poker i tautau siha. Mananana na maribaha dañkulu i rinikohen tax ginen este na industria. Makat enteru kinalamten Marianas na biahe. Tinaka’ kase 20 años antes de u guaha lalagse’ na kinalamten ekonomia guine.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Copyright © All rights reserved. | Newsphere by AF themes.